Stresin Sebepleri ve Türleri – Stresten Nasıl Kurtulurum?

Stres, kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığı tehdit edildiğinde ve bu sınırlar zorlandığında ortaya çıkan fizyo-psikolojik bir tepkidir.

Stres, her insanın farklı zamanlarda ve farklı şekillerde yaşadığı fizyo-psikolojik bir durumdur. Odaklanma güçlüğü, uykusuzluk, artan kaygı, öfke sorunları gibi birçok psikolojik soruna neden olabilen bu tablo, uzun vadede kişinin fiziksel sağlığını da riske atarak enfeksiyon, kas ağrısı, mide ve bağırsak sorunlarına neden olabilir.

Uzun süreli stres durumunda, bağışıklık sistemi zayıflar ve kişi daha ciddi sağlık sorunlarına karşı savunmasız hale gelir. Fiziksel sağlığı korumak ve yaşam kalitesini yükseltmek için stresin mekanizmasını doğru bilmek, stresle mücadele yolları hakkında bilgi sahibi olmak ve stresi uygun yollarla yönetmek gerekir.

Stres, kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığı tehdit edildiğinde ve bu sınırlar zorlandığında ortaya çıkan fizyo-psikolojik bir tepkidir. Tehdit ve zorlama karşısında vücut kendini korumak için bir tepkiler zinciri başlatır ve psikolojide “dövüş ya da kaç” denen tepki ortaya çıkar.

Bir insan, bir tehlikeyle karşılaştığında onu yenebileceğini düşünürse, orada kalır ve onunla savaşır; Anlayamadığını düşündüğü tehlike durumlarında uzaklaşmaya meyillidir ve kaçış tepkisi verir. Bu şekilde her iki durumda da yeni koşullara uyum sağlanır.

Stres türleri

Stres türleri üç farklı şekilde tanımlanır: akut stres, epizodik akut stres ve kronik stres. Akut streste stresin birçok belirti ve semptomu yoğun bir şekilde hissedilir ancak vücut stresi hızla yönetir. Akut stres, hemen hemen herkesin gün içinde kısa süreli olarak yaşadığı ve günlük aktiviteleri engellemeyen stres türüdür.

Epizodik akut streste gün içinde sıklıkla tekrarlanan bir akut stres durumu gözlenir. Bu durum kişinin genel olarak endişeli ve gergin bir profile sahip olmasına ve çok çabuk öfkelenmesine neden olabilir. Uygun baş etme yöntemleri ile yönetilmeyen epizodik akut stres durumu ileride kronik strese yol açar ve stresin vücut üzerindeki etkisi çok daha ciddi hissedilir.

Akut stres heyecan verici, enerji verici ve uyarıcı olabilirken, kronik stres kişinin enerjisini kaybetmesine, fiziksel ve zihinsel olarak tükenmesine ve işlevselliğini kaybetmesine neden olur. Bu stres örüntüsü genellikle günlük hayatın günlük kaygılarından ziyade altta yatan travmatik sorunların bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Çocukluk çağı travmaları, sorunlu aile ortamları ve uzun süreli sağlık sorunları gibi çözülmemiş sorunlar, yaşamın ilerleyen dönemlerinde kronik strese neden olabilir.

Stres belirtileri nelerdir?

Stres hastalıkları kişide çeşitli fizyolojik ve psikolojik belirtilerle ortaya çıkabilir. Stresin neden olabileceği hastalıkları önlemek için bu semptomları doğru ve hızlı bir şekilde tanımak son derece önemlidir.

Fizyolojik stresin belirtileri nelerdir?

  • Stres sırasında her şeyden önce kişinin nefesi hızlanır, nefes alma hızı dakikada artar,
  • Tansiyon yükselir, kalp çarpıntısı görülür,
  • Ağız kuruluğu ve yutma güçlüğü oluşabilir,
  • Vücut ısısı yükselir, kişi “sıcak basması” olarak tanımlanan bir durum yaşar,
  • Ellerde terleme görülür,
  • Kaslar gerilir, bir süre sonra kas gerginliğine bağlı ağrılar ortaya çıkabilir,
  • Kas yorgunluğu ve halsizlik stresin fiziksel belirtileri arasındadır,
  • Baş ağrısına neden olan kompresyon meydana gelebilir,
  • Uyku sorunları ortaya çıkar, kişi uykusuzluk veya aşırı uyku gibi belirtiler gösterebilir.

Psikolojik stresin belirtileri nelerdir?

  • Stresli bir durumda ortaya çıkan ilk psikolojik belirti, kaygı ve endişe duygusudur,
  • Stresli dönemlerde kişi konsantre olmakta güçlük çeker, konsantrasyon sorunları görülür,
  • Sıklıkla unutkanlık ve dikkatsizlik gibi sorunlarla karşılaşır,
  • Gergin bir ruh hali ortaya çıkıyor, kontrol eksikliği hissi ortaya çıkar,
  • Kişi kendini üzgün, kızgın ve baskı altında hisseder.

Strese ne sebep olur?

Kişinin durumuna bağlı olarak birçok faktör stres kaynağı olabilir. Bir kişi için stres nedeni sayılmayan bir durum, bir başkası için ciddi stres nedeni olabilir. Bu nedenle strese neden olan faktörler belirlenirken her bir faktörün bireylere ve durumlara göre değişebileceği bilinmelidir. Bu doğrultuda stres yaratan faktörler şu şekilde sıralanabilir:

Başlıca yaşam olayları ve günlük yaşamdaki değişiklikler, çevresel stresin en yaygın kaynaklarıdır. Örneğin üniversiteye başlamak, yeni bir şehre taşınmak, bir aile bireyini kaybetmek, ciddi sağlık sorunları yaşamak kişinin günlük yaşamının akışını değiştiren ve yeniden uyum gerektiren durumlardır. Yeniden uyum süreci, insanların büyük çoğunluğu için streslidir.

Günlük hayatın sıradan sorunları da önemli stres kaynaklarıdır. Kırgınlık, ayrılık, iş hayatının yorucu temposu, ekonomik problemler ve günlük hayattaki daha birçok problem gibi ilişki sorunları aşırı stres belirtilerine ve hatta strese bağlı hastalıkların gelişmesine neden olabilir. Bu olayların sıklığının artması, insan bağışıklık sistemini zayıflatır ve hastalıklara yatkınlığı artırır.

Kişisel stres kaynakları, çevresel kaynaklar kadar önemlidir. Bir kişinin zihinsel faaliyetleri, olaylara bakış açısı ve algısı, kişinin stres düzeyini büyük ölçüde artırabilir. Olay sırasında yaşanan stresin şiddeti, kişinin olaya yaklaşma biçimi ve bu olayı yaşarken kendisiyle kurduğu iç diyalog ile doğrudan ilişkilidir.

Bu nedenle bazı durumlarda kişi kendi stresinin kaynağı olabilir. Bu tutum, bireyin özgüvenini büyük ölçüde etkileyen ve stresle baş etmesini son derece zorlaştıran önemli bir sorundur. Bu tür stres tabloları genellikle uzman desteği gerektirir.

Stresten nasıl korunulur?

Stresi doğru bir şekilde yönetmek, kişinin zihinsel ve fiziksel sağlığının bütünlüğünü korumak için son derece önemlidir. Özellikle günümüz dünyasında Covid-19 gibi çeşitli bulaşıcı hastalıklara karşı tam koruma sağlamak için güçlü bir bağışıklık sistemine sahip olmak gerekmektedir.

Sakin, huzurlu ve sağlıklı bir yaşam sürmek için stres yönetimi tekniklerinin geliştirilmesi ve günlük yaşam alışkanlıkları haline getirilmesi önemlidir.

Ayrıca bazı durumlarda kişi sorunu doğru tanısa bile çözüm odaklı bir yaklaşımla üstesinden gelinmeyebilir. Örneğin sevilen birini kaybetmek en stresli ve geri dönüşü olmayan durumlardan biridir. Böyle anlarda kişinin yeni duruma uyumunu kolaylaştırmak ve yaşanan stres düzeyini azaltmak için duygu temelli başa çıkma yöntemleri tercih edilir.

Bu doğrultuda kişinin kendisine acı veren olayları hatırlatan durumlardan kaçınması, kas gerginliğini azaltmak için spor yapması, zihinsel dinginlik için derin nefes egzersizleri yapması, boş zamanlarında kendisine keyif veren aktivitelerde bulunması ve sosyal etkileşime girmesi tavsiye edilir.

Stres yönetimi teknikleri çok faydalıdır ancak bazı durumlarda kişinin profesyonel desteğe ihtiyacı olabilir. Stresin fiziksel veya zihinsel semptomlarından bir veya daha fazlasını yaşıyorsanız, sizin için işe yarayan başa çıkma stratejilerini seçmek yardımcı olabilir.

Ancak stresin kronikleşmemesi ve ciddi fiziksel problemlerin ortaya çıkmaması için belirti ve semptomları izlemek ve bu alanda uzman psikolog ve psikiyatristlerden yardım almak önemlidir.

Bir cevap yazın